Văn miếu Trấn Biên: “trường đại học” đầu tiên của xứ Đàng Trong


Văn miếu Trấn Biên ở thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai là Văn miếu – Quốc Tử Giám, “trường đại học” đầu tiên được xây dựng tại xứ Đàng Trong để tôn vinh Khổng Tử cùng các danh nhân văn hóa nước Việt và là nơi đào tạo nhân tài phục vụ cho chế độ.

>> Vòng quanh hồ Trị An Đồng Nai: những góc khác lạ
>> Quốc lộ 20 từ Bảo Lộc xuống Đồng Nai

Văn miếu Trấn Biên được xây dựng vào năm 1715, đến năm 1861 thì đã bị thực dân Pháp phá bỏ. Mãi đến năm 1998, Văn miếu Trấn Biên mới được khởi công khôi phục lại tại vị trí cũ, hoàn thành vào năm 2002. Hiện nay, toàn thể khu vực uy nghi, đẹp đẽ và quy mô này tọa lạc tại khu đất rộng thuộc phường Bửu Long, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai, cổng chính nằm trên đường Chu Văn An. Vào cổng tham quan miễn phí.

Vào năm 1698, khi Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vào đến xứ Đồng Nai, thì vùng đất ấy đã khá trù phú với một thương cảng sầm uất, đó chính là Cù lao Phố. Để có nơi bảo tồn, phát huy và tôn vinh các giá trị văn hóa giáo dục xưa và nay của dân tộc Việt ở vùng đất mới, vào năm Ất Mùi (1715), chúa Nguyễn Phúc Chu đã sai trấn thủ Nguyễn Phan Long và ký lục Phạm Khánh Đức cùng xây dựng nên Văn miếu Trấn Biên. Đây được xem như là Văn miếu – Quốc Tử Giám đầu tiên được xây dựng tại xứ Đàng Trong, có trước cả Văn miếu ở Vĩnh Long, Gia Định và Huế.

Và theo mô tả của bộ sách dư địa chí Việt Nam – Đại Nam nhất thống chí, thì Văn miếu Trấn Biên được xây dựng trên thế đất đẹp: phía Nam trông ra sông Phước Giang, phía Bắc dựa vào núi Long Sơn, là một nơi cảnh đẹp thanh tú, cỏ cây tươi tốt.

Trước năm 1802, hằng năm, đích thân chúa Nguyễn Phúc Ánh đến Văn miếu Trấn Biên để hành lễ hai lần vào mùa xuân và mùa thu. Nhưng từ khi chúa Nguyễn lên ngôi ở Huế, thì quan tổng trấn thành Gia Định, thay mặt vua, cùng với trấn quan Biên Hòa và quan đốc học đến hành lễ.

Tương tự Văn miếu Huế, bên cạnh có Quốc tử giám để giảng dạy học trò, thì ở Biên Hòa, bên cạnh Văn miếu Trấn Biên là Tỉnh học (trường học tỉnh Biên Hòa). Trường học lớn của cả tỉnh này mãi đến đời vua Minh Mạng mới dời về thôn Tân Lại (nay thuộc phường Hòa Bình, thành phố Biên Hòa). Như vậy, ngoài vai trò thờ phụng, Văn miếu Trấn Biên còn đóng vai trò như một trung tâm văn hóa, giáo dục của tỉnh Biên Hòa xưa và của cả Nam Bộ trước khi Văn miếu Gia Định ra đời vào năm 1824.

Về kiến trúc, Văn miếu Trấn Biên được xây dựng theo kiến trúc Văn Miếu – Quốc Tử Giám ở Hà Nội, gồm các hạng mục: nhà thờ chính, tả vu hữu vu, sân hành lễ…, thể hiện truyền thống tôn sư trọng đạo, kính trọng hiền tài.

Nổi bật giữa vùng không gian thoáng đãng, nhiều cây xanh, là những vòm mái cong, lợp ngói lưu ly màu xanh ngọc (gốm tráng men). Từ Văn miếu môn lần lượt là nhà bia truyền thống Trấn Biên – Đồng Nai, Khuê Văn Các, hồ Tịnh Quang, cổng tam quan, nhà bia thứ hai thờ Khổng Tử và sau cùng là nhà thờ chính rộng lớn. Ở đây có tấm bia lớn có khắc dòng chữ to: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”.

Nhà thờ chính xây dựng kiểu nhà ba gian hai chái, theo kiến trúc cổ, sơn son thếp vàng, nền lát gạch tàu, trên các cột nhà treo đôi liễn đối. Bên trái nhà là nơi thờ các danh nhân văn hóa Việt Nam như Chu Văn An, Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Lê Quý Đôn,… bên phải thờ danh nhân đất Nam Bộ như Võ Trường Toản, Nguyễn Đình Chiểu, Trịnh Hoài Đức, Ngô Nhân Tịnh, Lê Quang Định, Bùi Hữu Nghĩa, Nguyễn Thông… Ở giữa đặt tượng chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trong gian thờ này, đặc biệt có trưng bày 18 kg đất và 18 lít nước mang về từ đền Hùng, biểu trưng cho 18 đời vua Hùng, cội nguồn của dân tộc Việt. Phía trước hai bên nhà thờ chính còn có hai ngôi miếu, miếu bên trái thờ Tiên sư, miếu bên phải thờ Tiền hiền-Hậu hiền. Phía trước hai bên nhà thờ chính: Là Văn Vật Khố (nơi trưng bày 4 làng nghề truyền thống của Biên Hòa – Đồng Nai: nghề đồng, nghề mộc, nghề đá, nghề gốm). Đăng đối hài hòa với Văn Vật khố là Thư khố – nơi trưng bày các thư tịch cổ, các tài liệu, sách báo… viết về lịch sử, văn hóa, con người vùng đất Biên Hòa – Đồng Nai xưa và nay.

Ngoài ra, nơi Văn miếu Trấn Biên còn có khu sinh hoạt truyền thống gồm có nhà truyền thống, bia truyền thống, và các công trình phụ cận. Bia truyền thống Trấn Biên – Đồng Nai khắc bài văn khái quát về truyền thống văn hóa, giáo dục của Biên Hòa xưa và nay. Nhà truyền thống chủ yếu dùng để trưng bày và ghi danh những đơn vị, cá nhân đạt được các danh hiệu cấp nhà nước.

Năm 2016, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ra quyết định xếp hạng cấp Quốc gia di tích lịch sử Văn miếu Trấn Biên.

Du khách lưu ý không được chụp ảnh, quay phim trong nhà thờ chính. Một điều đáng tiếc cho công trình uy nghiêm trang trọng như thế này đã không được nhiều du khách đến tham quan. Theo ghi nhận của mình, phần nền gạch của nhà thờ chính đã bị bong tróc, gập ghềnh. Còn bên trong nhà thờ chính lại là nơi cho các chú chim yến làm tổ, kêu líu ríu cả ngày, làm mất đi sự tôn nghiêm của công trình.

Nếu bạn đi xe máy thì gửi xe trong Hội quán Trấn Biên trên đường Chu Văn An

Khu cà phê của hội quán

Hội quán Trấn Biên, nơi tổ chức sự kiện, hội nghị, tiệc cưới…

Đi bộ lên xíu là nhìn thấy Văn miếu Trấn Biên ở phía bên trái, đối diện với một hồ nước nhỏ xanh đẹp

Từ hồ nước này nhìn qua vườn tượng danh nhân, trong đó có tượng Lý Thái Tổ cao lớn

Mặt tiền Văn miếu Trấn Biên

Một phần cổng chính – Văn miếu môn

Văn miếu môn từ trong nhìn ra

Văn miếu môn từ ngoài nhìn vào

Nội quy tham quan

Sân vườn rộng xanh – sạch – đẹp – mát

Nhà bia truyền thống Trấn Biên – Đồng Nai

Khuê Văn Các

Khuê Văn Các

Hồ Tịnh Quang

Cổng tam quan – Đại Thành Môn

Cổng tam quan

Một rạch nước gần cổng tam quan

Vài chú cá vô tư lự

Mái đền cong cong

Nhà truyền thống

Nhà bia thứ hai thờ Khổng Tử

Mô phỏng bia tiến sỹ

Nhà thờ chính

Gạch lót sàn nhà thờ chính bị bong

Bên hông nhà thờ chính

Văn miếu Trấn Biên nhìn từ Văn miếu môn

Tượng Lý Thái Tổ nhìn từ Văn miếu môn

Một đoạn phim ngắn về Văn miếu Trấn Biên

*** Bài viết có sử dụng tài liệu từ nhiều nguồn trên Internet, được tổng hợp và biên tập lại.

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s